Cumhuriyet tarihimizin en özgün kurumlarından biri olan Halkevleri, günümüzde sadece kültürel birer mekan olarak anılsa da aslında demokrasinin ilk tohumlarının atıldığı, tartışma kültürünün yeşerdiği birer "halk kürsüsü" niteliğindeydi. Özellikle tek parti döneminde kurulmuş olmalarına rağmen, bu kurumların sergilediği demokratik olgunluk, bugünün siyasi iklimine de ışık tutacak nitelikte.

Yusuf Ziya Ortaç’tan Tarihi Vurgu: "Kültür Milliyetçiliğinin Müessesesi"

25 Şubat 1949 tarihinde TBMM kürsüsüne çıkan Ordu Milletvekili Yusuf Ziya Ortaç, Halkevlerinin işlevini çarpıcı örneklerle dile getirmişti. Ortaç’a göre bu kurumlar, Atatürk’ün kültür milliyetçiliği idealini halkın en ücra köşelerine kadar ulaştıran, sosyal ve kültürel birer inkılap müessesesiydi.

Ortaç, Eminönü Halkevi örneğini vererek buralarda düzenlenen konferansların sanılanın aksine "tek sesli" olmadığını savundu. Konuşmacıların büyük bir kısmının muhalefet kanadından veya bağımsız aydınlardan oluşması, Halkevlerinin kamusal alanda yarattığı çok sesliliğin en büyük kanıtı olarak tarihe geçti.

Ordu’da Demokrasi Dersi: Muhalefet Halkevi Kürsüsünde

Halkevlerinin demokratik hoşgörüsünü gösteren en çarpıcı olay ise Ordu’da yaşandı. Demokrat Parti’nin kurucu isimleri Celâl Bayar ve Adnan Menderes, iktidardaki Cumhuriyet Halk Partisi’ni (CHP) eleştirmek ve seçim propagandası yapmak üzere Ordu’ya gittiklerinde, onlara kapılarını açan yine bir devlet kurumu olan Ordu Halkevi oldu.

İktidarın yarattığı imkanlarla, iktidarın en sert şekilde eleştirilmesi; Halkevlerinin bir partinin arka bahçesi olmaktan ziyade, halkın özgürce fikir beyan edebildiği bağımsız birer platform olduğunu gösterdi.

Özlenen Kamusal Kültür ve Halkevleri

Bugün Halkevleri üzerine yapılan tartışmalar, aslında Türkiye’nin özlediği o "ortak kamusal alan" ihtiyacını simgeliyor. Farklı fikirlerin aynı çatı altında, nezaket ve özgürlükle dile getirilebildiği bu yapılar, Cumhuriyet’in kendi halkına duyduğu özgüvenin somut birer temsilcisiydi.

Halkevlerinin bu tarihsel misyonu, bugün demokratikleşme ve kültürel çoğulculuk tartışmalarında bir referans noktası olmaya devam ediyor.

Derleyen: Hüseyin Naim GÜNEY