1939 Erzincan Depremi'nin Ordu’da Bıraktığı Derin İzler: 86 Yıllık Dinmeyen Acı

27 Aralık 1939... Türkiye tarihinin en büyük felaketlerinden biri olan Erzincan merkezli büyük depremin üzerinden tam 86 yıl geçti. Sarsıntı sadece Erzincan’ı değil, Karadeniz’in incisi Ordu’yu da kalbinden vurdu. İşte o gece Ordu’da yaşananlar ve bir şehrin hafızasına kazınan büyük yıkımın hikayesi.

Salı’yı Çarşamba’ya bağlayan gece, saat tam 02.00 sularında Ordu, derin bir uykudan değil; büyük bir gürültü ve sarsıntıyla uyandı. Erzincan merkezli 7.9 büyüklüğündeki deprem, dalga dalga Ordu’ya ulaştığında yataklar sallandı, duvarlar inledi ve şehir karanlığa gömüldü. Elektriklerin kesilmesiyle zifiri karanlıkta kalan halk, can havliyle sokaklara fırladı. O gece Ordu, sadece binalarını değil, huzurunu da kaybetti.

Depremin Ordu çarşısındaki etkisi yıkıcıydı. Özellikle Tahıl Pazarı ve çevresindeki kâgir yapılar yerle bir oldu. Alt katı mağaza, üst katı Ordu Ticaret Odası olan görkemli bina enkaz yığınına dönüştü. Kültür Sokağı’nda bulunan üç katlı büyük depo çökerken, geceyi orada geçiren işçiler maalesef enkaz altında can verdi. Şehrin ticari kalbi sayılan Tahıl Pazarı’nın simgesi olan çinko örtülü direkler devrildi; pazar uzun süre hizmet veremedi.

Ordu ekonomisinin can damarı olan fındık fabrikaları, depremin en ağır darbesini alan yerler oldu. O dönem şehre istihdam sağlayan pek çok fabrika ya tamamen yıkıldı ya da ağır hasar alarak üretimini durdurmak zorunda kaldı.

Depremde hasar gören ve yıkılan başlıca fabrikalar:

Ilgıt ve Şeriki, Ahmet Cemal Mağden

Sat-Alkol Şirketi, Rüştü Hekim

Arslanoğlu Kardeşler, Sabri Aras

Çebiler, Furtun Limited ve Furtun Mehmet

Mehmet Mithatoğlu, P. P. Danilsen

Mustafa Ataç ve Şeriki, Fındık Tarım Satış Kooperatifi

Bu yıkımla birlikte makineler durdu, bacalar sustu ve yüzlerce aile ekmeksiz kaldı.

Gazeteler felaketi ancak günler sonra manşetlerine taşıyabildi. Resmi raporlara göre yüzlerce dükkan, okul, banka ve resmi daire kullanılamaz hale gelmişti. Ancak asıl trajedi, sayıları 500’ü aşan fındık fabrikası işçileriydi. Evleri başlarına yıkılan, işlerini kaybeden bu insanlar için bölgeye gelen bir müfettiş raporuna şu tarihi notu düşmüştü: “Merhamete muhtaçtırlar.”

Ordu, o dondurucu kışı enkazların arasında, yas tutarak geçirdi. Zamanla taşlar yeniden örüldü, sokaklar yeniden açıldı ancak o gecenin izleri hafızalardan hiç silinmedi. 1939 depremi, Ordu’nun tarihinde bir dönüm noktası olarak kaldı. Bugün, 86. yıl dönümünde kaybettiğimiz canları rahmetle anarken şu soruyu sormadan edemiyoruz: Acıları unutmadık, peki ya ders çıkartabildik mi?

Derleyen: Hüseyin Naim GÜNEY